په سریلانکا کې د هند مخ پر زیاتیدونکی پانګونه

لیکنه: د ډاکټر ایم سماتا

ژباړه: د پښتو څانګه

هند او سریلانکا د ۹۱٫۲۶ میلیونه ډالرو په ارزښت له موهو نه تر اومانتای پورې د غځیدلي اورګاډي سړک بیا جوړونې هوکړه لیک امضا‌ کړلو چې ۱۳۰ کیلو متره اوږدوالی لري. دغه هوکړه له لیک له دې امله د پام وړ دی چې د اورګاډي یاد سړک په تیرو سلو کلونو کې د لومړي ځل لپاره بیا رغول کیږي. د سریلانکا د اورګاډي لارو د پرمختګ په برخه کې د هند ونډه په ښه نوم پیژندل کیږي او تر دې مهاله هند په هغه ټاپو وزمي هېواد کې په یواځې ځان د اورګاډي د پرمختګ په برخه کې ۱٫۳ بیلیونه ډالره پانګونې ژمنې کړي.

له دې سره دا څرګندیږي چې هند د پانګونې پیاوړتیا ته لیوال دی او له دریم هېواد سره د ګډې پانګونې په برخه کې پرانستی هېواد دی. هغه پروژې چې هند پرې د خلکو د مرکزي کولو په برخه کې کارکوي د روغتیا، تحصیل او ارتباطاتو له پروژو څخه عبارت دي. یواځې په روانه اونۍ کې هند د کامپاها په ولسوالۍ کې د ۱۰۰ نمونوي کلیو پروژه په یواځې ځان پرانستې ده. دا کلي د هغو ۲۴۰۰ کلو له ډلې څخه دي چې هند یې د سریلانکا په شمالي او غربي او حتی مرکزي جګړه ځپلو سیمو کې د جوړولو ژمنه کړې چې ټولټال ۶۰٫۰۰۰ زره کورونه به ددې پروژې تر چتر لاندې جوړیږي. د مرستو په یوې بلې برخې کې هند د ټول ټاپو په اوږدوالي کې د امبولانسونو چوپړتیاوې برابرې کړي چې د سریلانکا د ولسونو لخوا یې منندویي شوې. په ټول هېواد کې د نمونوي کلیو د جوړولو په برخه کې مرسته کولو سره هند نه یواځې دا چې د تامیل د شرق او شمال په اوږدوکې د همکاریو پیغام ولیږلو بلکه دا کار یې په ځانګړې توګه د اعتماد جوړولو په موخه هم ترسره کړلو چې د سټراټيژيکو همکاریو د پیاوړتیا له اړتیاوو څخه ګڼل کیږي.

دا د هند د همکارۍ مهم اړخونه دی. سره له دې چې په سریلانکا کې کورنۍ سیاسي ناندرۍ وې خو بیا هم د هند پرمختیایي پروژې پرته له ځنډ څخه پر مخ ولاړلې. د ولسمشر میتریپالا او لومړي وزیر ویکرم سینګې ترمنځ شته توپیرونو په سریلانکا کې د راروانو ولسمشریزو ټاکنو او سیاسي بدلونو په اړه اکثره بحثونه په بر کې نیولي دي. د مقدسې یکشنبې بریدونو د هغه هېواد امنیت له خطر سره مخ کړی. هند په سریلانکا کې شته ناندریو ته په خورا جدیت سره کتل او د هغه هېواد له مشرانو یې غوښتي وو چې د اساسي قانون په رڼا کې دغه ستونزو ته د حل لاره پیدا کړي. امنیتي موضوعاتو ته د رسیدګۍ په موخه هند د پولې آخوا له ترهګرۍ سره د مبارزې په برخه کې پر نړیوالې ټولنې د کوټلیو او ټولیزو اقداماتو د ترسره کولو غږ کړی وو.

هند توانیدلی چې په سټراټيژیکي برخو کې لکه بندرونو کې خپله پانګونه زیاته کړي. هند، جاپان او سریلانکا په دې هوډ کړی چې د کولمبو په بندر کې د شرقي کانټینر ټرمینل څانګې ته پرمختګ ورکړي. دا پریکړه په سمه کې د چین مخ پر زیاتیدونکو بوختیاوو ته په کتلو سره ترسره شوې. چین د هامانتوتا سټراټيژیکي بندر د ۹۹ کلونو لپاره د ۲۰۱۹ میلادي کال اپریل په میاشت کې په اجاره اخیستی وو. هند هم د ۴۵٫۲۷ میلیونه ډالرو په مرسته په شمالي ولایت کې د کانکیساتورای بندر ته پراختیا وکوي. د ۲۰۱۹ میلادي کال په مارچ میاشت کې د هامبانتوتا بندر سره نږدې د تیلو د تصفیه کولو د مرکز د بنسټ ډبره کیښودل شوه چې په سینګاپور کې د یوې راجسټر شوې کمپنۍ لخوا د ۳٫۸۵ بیلیونه ډالرو په ارزښت جوړیږي. نوموړې کمپنۍ د هند د تیلو له سوداګرۍ ادارې او د عمان د تیلو له وزارت سره هم اړیکې لري. د سریلانکا لومړي وزیر هم د همبانتوتا سره نږدې د پانګونې هرکلی کړی دی. هند هم لیوال دی چی د میتالا هوايي ډګر او ټریکومالي بندر په پرمختیا کې ونډه واخلي خو د یادې پروژې څرنګوالی او پآنګونه لا تر دې مهاله نه ده نهایي شوې.

انرژي او بريښنا دوه نورې داسې برخې دي چې دواړه هېوادونو یې په هکله د همکاریو ژوره لیوالتیا ښودلې. د ګډ کاری ګروپ (جي ډبلیو جي) څلورم پړاو ناسته د هند او سریلانکا تر منځ د ۲۰۱۹ کال جون په میاشت کې ترسره شوه چې له ټریکومالي سره نږدې په شامپور کی د بریښنایي پروژې او په کیراوالاپټیا کی د ایل این جي پروژې په هکله هم پکې بحث وشو.

ارتباطات اوس هم یوه پاتې ستونزه ده چې د نژادي شخړو او همدا راز د سوداګریزو چوپړتیاوو له امله د بندرونو تر منځ شتون لري لکه د کانکیساتورای او پانډوچري سره نږدې د کارایکال بندرونو ترمنځ شته ستونزې. د هند په همکاریو د کانکیساتورای بندر له جوړیدو وروسته به ممکن د دواړو هېوادونو ترمنځ ارتباطات لا پیاوړي شي. چې دا برخه به سوداګرۍ او ګرځندویۍ ته هم پیاوړتیا ور وبخښي. دغه پرمختګونه د دې څرګندونه کوي چې هند له سریلانکا سره خپلې اړیکې لا پیاوړې کوي. همدا ډول هند په هندي سمندرګي هېواد کې خپل سټراټيژيکي ځایګي جوړولو ته هم اړتیا لري.