هند د ترهګرۍ پر وړاندې خپل دریځ فنلینډ ته وړاندی کړو

لیکنه: د ډاکټر سنګامیترا سرما

ژباړه: د پښتو څانګی

د هند بهرنیو چارو وزیر ډاکټر ایس جی شنکر د ۳ ورځو په سفر فنلینډ ته تللی وو. وروسته له هغې چې نوموړی دغه وزارت کې ګمارل شوی، دا یې هغه هېواد ته لومړی سفر دی؛ که څه هم له ۱۹۵۰ کال راپدیخوا د لوړې کچې دغه لیدنو د ګډو عنعنوی روابطو له امله ځانګړی جوش او خروش درلود. برسیره پر دې چې په دوه اړخیزو اړیکو تمرکز وشو، چې له پخوا تودې او دوستانه دي، دغه سفر له دې امله هم خورا د پام وړ وو چې په حقیقت کې فنلینډ د اروپایي ټولنې اوسنی مشر دی او هند غواړي چې د ترهګرۍ د غندلو په برخه کې نړیوال ملاتړ ترلاسه کړي چې شتون یې د هند په ګاونډي هېواد کې مخ پر ډیریدلو دی.

ډاکټر جی شنکر د فنلینډ له لوړپوړي مشرتابه سره د پولې آخوا ترهګرۍ په اړه توضیحي بحثونه ترسره کړل. دا بحثونه په داسې حال کې ترسره کیږي چې د پاکستان لخوا په جمو او کشمیر کې د ۳۷۰ مې مادې د منحلولو په اړه د ځان لخوا جوړې شوې کیسې رابرسیره کیږي. نوموړي همدا راز له فنلینډي لومړي وزیر انټي ریني او د بهرنیو چارو له وزیر پیکا هاویسټو سره هم په هیلسینکي کې لیده کاته وکړه او په لویه کچه یې د دوه اړخیزو اړیکو په هکله خبرې وکړې. دوه اړخیزې اړیکې هم وڅیړل شوې چې ځانګړی تمرکز یې په زرغونو ټکنالوژیانو وو. همدا راز دوی په سیمه ییزو موضوعاتو هم د نظریاتو تبادله وکړه.

د فنلینډ د نړیوالو چارو په انسټیټیوټ کې د (هند او نړۍ) په هکله د خپلې وینا پر مهال ډاکټر جی شنکر د اوسني حکومت لاسته راوړنې بیان کړې او ویې ویل چې نن د هند بهرنۍ پالیسي قوي پرمختللی تمرکز لري او فنلینډ کولی شي چې دې اړخ ته په پاملرنې سره، زمینې په لاس راوړي اود اړیکو د ودې لپاره یې وکاروي.دا چې نړۍ د پوهې پر بنسټ ولاړ- اقتصاد له امله پر مخ روانه ده، نو نوموړي وویل چې په عمومي توګه د وړتیاوو پیاوړي کول به د دوه اړخیزو ګټو د خوندي کولو لپاره ښه زمینه برابره کړي.

هغه ټینګار وکړو چې د هند لخوا په دې وروستیو کې د جمو او کشمیر د ځانګړي حیثیت منحلولو پریکړه د حکومت او پرمختګ یوه اړتیا وه او ملي امنیت پورې یې تړاو درلود. کله چې یې د ملي امنیت په اړه خبرې کولې، هغه وویل چې د پولې آخوا ترهګري یو چیلینج دی چې له امله یې په تیرو درې لسیزو کې له ۴۰٫۰۰۰ زرو څخه ډیرو هندیانو خپل ژوند له لاسه ورکړی.

د نړیوالې ترهګرۍ په اړه، هغه وویل چې هند له ډیرې مودې راپدیخوا له ترهګریزو بریدونو زوریږي او همدا راز د نړۍ نورې برخې هم. اړتیا ده یوه قوي نړیوال غږ ته چې په ټولو شکلونو او بڼو کې ترهګري وغندي، چې دا یو حیاتي ارزښت لري. پخپلو خبرو کې هغه د دې یادونه هم وکړه چې هند افغانستان د راتلونکي په اړه اندیښمن دی لکه څرنګه چې په خلیج سیمه کې د ثبات د ډاډمنولو په موخه د پاکستان انتخابونو ته اندیښمن دی. د دې اندیښنو د بیانولو پر مهال د بهرنیو چارو وزیل وویل چې هند په سیمه کې د سوله ییزو ګټو د خوندي کولو په برخه کې تل مناسبه ونډه اخیستې.

له لویو قدرتونو سره د هند د اړیکو په اړه، ډاکټر جی شنکر وویل چې د هند تګلاره له ټولو لویو قدرتونو سره د ښو اړیکو برقرارول دي. هند نن ورځ د نړۍ څو قطبي طبیعت او د "متنوع خبرو" لپاره ولاړ دی. هغه د بهرنیو هېوادونو لپاره د هند د مسوولیتونو او حساسیتونو پر ژمنو ټینګار وکړو. د نړیوالو او سیمه ییزو سیاستونو په برخه کې د یو کلیدي لوبغاړي په توګه، هند د ټول شمولیت او تنوعوالی ملاتړ کوي او په ولسونو متمرکز پرمختللی چلند لري.ډاکټر جی شنکر د فنلینډ د پارلمان له مرستیال رییس توولا هاټاینن او د بهرنیو چارو له کمیټې سره هم ګټورې خبرې وکړې. هغه همدا راز د فنلینډ له ولسمشر سره هم ملاقات وکړو. وزیر همدا راز د مهاتما ګاندي د مجسمې پرانسته هم وکړه چې د هند فرهنګي اړیکو کمیټۍ یا (آی سي سي آر) لخوا فنلینډ ته ډالۍ شوه چې د مهاتما ګاندي د ۱۵۰ مې زیږدیزې کلیزې د یاد بود په موخه ورکړل شوې.په داسې حال کې چې د کشمیر موضوع یې یوه کورنۍ موضوع وبلله هند و توانیده چې په دې موضوع کې نړیوال ملاتړ ترلاسه کړي. په داسې حال کې نوموړي همدا راز د نړۍ په کچه له خپلو نورو سیالانو سره هم خبرې وکړې لکه: د امریکا متحده ایالاتو، برتانیې او روسیې، ترڅو له هغوۍ نه مطلوب ځواب ترلاسه کړي. ډاکټر جی شنکر د ایف آی آی اې په غونډه کې د کشمیر د موضوع او په ټولیزه توګه د ترهګرۍ د ملاتړ له امله د پاکستان د غندلو لپاره د هند وقف څرګند کړ. دې حقیقت ته په کتلو سره چې په رښتیا هم اروپایي ټولنه له نږدې څخه د کشمیر موضوع څاري، دغه لیدنې په داسې حال کې له نږدې ترسره کیږي ترڅو د روانو دوه اړخیزو اړیکو قوي نقطو ته وده ورکړل شي او همدا راز اروپایي ټولنې او د دې ټولنې اوسني رییس فنلینډ ته قناعت ورکړل شي او د هند د ملي امنیت پر مفاهیمو یې و پوهوي.