د چین د دولت د لوړ پوړي هیات دوه ورځنی سفر او د سوداګرۍ او سرحدونو چارو په تړاو خبرې اترې

لیکنه: د سهیل انجم

ژباړه : د پښتو څانګی

د چین اولسي جمهوریت ولسمشر شي جن پنګ په یوه دوه ورځني سفر هند ته راغلی دی. تامیل ناډو ایالت کې له چیانۍ سره نږدې د مها بلي پورم یا ممالاپورم په سیمه کې دا مهال د هند د صدر اعظم نریندرمودي او د چین د ولسمشر ترمنځ لیده کاته او خبرې روانې دي. دغه غیر رسمي سفر نه یوازې د هندوستان بلکې درستې نړۍ لپاره د پام وړ دی. دا د دواړو مشرانو ترمنځ دویمه غیر رسمي لیده کاته دي. لومړۍ دغه شان غیر رسمي لیدنه د دواړو مشرانو ترمینځ د ۲۰۱۸م میلادي کال اپریل میاشت کې د چین په اوهان ښار کې شوې وه.له هغه نه او د نریندرمودي بیا واک ته د رسیدو وروسته ،دا د دوو مشرانو ترمنځ دریمه ناسته ده. 

د دواړوهیوادونو ترمینځ په زرګونه کیلومټر سرحد باندې لانجه شته، چې له بده مرغه دا یوه تاریخي ستونزه ده، خو سره له دې هم د د دواړو ملکونو ترمینځ د مشرانو خبرې اترې په دوامداره توګه روانې وي چې ښیې پایلې یې هم لرلې دي. د اګست په پنځمه کله چې د جمو او کشمیر په اړه پریکړه وشوه چې ۳۷۰مه ماده له منځه یوړل شوه او د هند او پاکستان ترمینځ ستونزه راولاړه شوه،چین په دې اړه د پاکستان ملاتړ وکړ،ښایي داسې به معلومیږي چې دا مسله به د هند او چین ترمینځ په روانو خبرو اترو اغیز ولري خو د دواړو هیوادونو ترمینځ اوږدو اړیکو ته په پام سره ویلای شو چې دا اندیښنه بې ځایه ده. حقیقت دا دی چې د دواړو هیوادونو د مشرتابه پوخ سیاست به اجازه ورنکړي چې دغه شان خبرې دغې اوږدې ملګرتیا ته زیان ورسوي. نو ځکه خو به د نریندر مودي او شي جن پنګ ترمینځ لیده کاته او هم د دولتي پلاوو ترمینځ خبرې اترې به د ناندریزو مسایلو تر سیوري لاندې رانشي، داسې مسایل شته چې د دواړو اړخونو ترمینځ ورباندې خبرې اترې روانې دي او هم کیدونکې دي. 

دواړو اړخونو چې د پولې په اوږدو کې د امن او ټیکاو په اړه په ۱۹۹۳ او ۱۹۹۵کې د کومو پریکړو اعلان کړی وو ، اوس نو هغه پریکړې زړې شوي او نویو پریکړو ته اړتیا لیدلې کیږي. نو ځکه دې ته لومړیتوب ورکول کیږي چې د اصلي پولې په اوږدو کې امن او ټیکاو ته پام وشي. دواړو مشرانو د ترهګرۍ په اړه هم خبرې اترې درلودې او د هندوستان د حکومت موقف یې په اړه ډیر روښانه کړی دی. هندوستان تل ټینګار کړی چې ترهګرۍ پر وړاندې باید سخته مبارزه وشي او ترڅنګ یې باید ترهګرو ته د پناه ورکونکو ، روزونکو او مرسته کوونکو پر وړاندې هم کوټلي ګامونه پورته کړل شي. تمه کیږي چې لومړی وزیر نریندر مودي به د چین ترمشرۍ د اکتوبر له ۱۳مې څخه تر ۱۵می پورې د ایف اې ټي ایف جوړیدونکې لیدنه کې دغه مسله راپورته کړي. هندوستان غواړي چې پاکستان د ترهګرۍ په مسله له خړ لیست نه و ایستل شي او تور لیست کې واچول شي. د هندوستان د دفاع وزیرڅو ورځې وړاندې په دې اړه څرګندونې درلودې، نو ځکه هندوستان غواړي چې چین په دې اړه یو هدفمند دریځ خپل کړي. 

د دواړو هیوادونو ترمینځ سوداګري هم یوه لویه مسله ده. له چین سره سوداګرۍ کې هندوستان له زیان سره مخ دی خو سره له دې هم د دواړوهیوادونو ترمینځ سوداګري ۹۹.۵۴بیلیون ډالروته رسیږي چې د هندوستان ګټه پکې یوازې ۱۸.۸۴بیلیون ډالره ده. نو ځکه هندوستان له چین نه غواړي چې خپل بازارونه د هندي توکو پر وړاندې لا زیات پرانیزي ترڅو دغه زیان راکم کړل شي. که څه هم دهندوستان د تاوان کچه اوس ۵۳ بیلیون ډالرو ته را ښکته شوې ده خو هند غواړي چې دغه کچه نوره هم را ټیټه شي. هغه څه چې د کشمیر په اړه دي نو دا د هندوستان کورنۍ موضوع ده. هندوستان د چین د هرې څرګندونې په اړه دې برخه کې خپل موقف روښانه کړی . که هغه له پاکستان نه د چین د بهرنیو چارو وزیر د سفر پر مهال د کشمیر د موضوع یادول وی یاهم د پاکستان له لومړي وزیر عمران خان سره د شي جن پنګ د لیدنې پرمهال د هغه دا خبره چې د کشمیر په اړه د چین دریځ له پاکستان سره یو شان دی ، هندوستان هرځلی خپل موقف روښانه کړی دی. خو دغې لیدنې کتنې ته په مثبته سترګه کتل پکار دي او هندوستان دغه مثبت لید لوری لري.