نيپال اساسي قانون په ترميمولو بحث وځنډوو

ليکنه : منجيو پوري

ژباړه : د پښتو څانګي

هندوستان د نیپال سره د ۱۷۵۰ کیلومتره ګډه پوله لري چې د هند پنځه ایالتونو - سکم ، لویدیځ بنګال ، بیهار ، اترپردیش او اتراکنډ سره نښلوي. د دې پولې ډیری برخه د ختیځ هند شرکت او د نیپال شاهي محکمې ترمینځ په ۱۸۶۰ کې د سوګولي تړون په لاسلیک باندې ټاکل شوې وه. دې تړون د نیپال لویدیز سرحد په توګه د کالي (مهاکالي) سیند په نښه کړی ، د ا په دې معنا چې د نیپال سیمه یوازې د کالي ختیځ ته پرته ده

نیپال پدې وروستیو کې د خپلې خاورې یوه 'تازه' نقشه په لاره اچولې وه چې ادعا کوي د کلاپاني ، لمپیادهورا او لیپولخ په سیمو کې شاوخوا ۴۰۰ مربع کیلومتره ساحه لري ، چې تل د کالي لویدیز او هندوستان کې ثبت شوې

کتماندو ادعا کوي چې دا سیمې د اصلي شاخې کالي ختیځ ته پرتې دي او له همدې امله په نیپال پورې اړه لري. دا په داسې حال کې ده چې د نیپال د نقشو په ګډون له ۱۵۰ کلونو راهیسې سروې او نقشه کړي دي، دا ښايي چې د کالي د جریان اصلي سرچینه له کلاپاني څخه راځي دا په دې معنی ده چې دغه سیمې د کالي لویدیځ ته پرتې دي

دغه سیمې د دواړو نیپال او چین سره پولې ته نږدې د هند اتراکهنډ ایالت کې دي او په دودیز ډول د هندوستان زیارت کونکو لخوا کارول کیږي چې د کیلاش مان سروور یاترا يا زيارت پرمخ وړي. د کیلاش مان سروور غره ته د تلونکو زیارت کونکو د سفر اسانۍ لپاره ، هندوستان پدې وروستیو کې له توګاټ څخه تر لیپولیخ پورې سړک جوړول بشپړ کړو چې د حاجیانو لخوا کارول کیږي. دا سړک د هند د دفاع وزیر لخوا په ۲۰۲۰ اپریل کې پرانیستل شو

د نیپال حکومت سمدستي په دې ادعا سره غبرګون وښود چې دغه سړک د نیپال له خاورې تیریږي او د مې په پیل کې یې له هندوستان څخه وغوښتل چې په سیمه کې ودانیزو فعالیتونو څخه ډډه وکړي.

یو څو ورځې وروسته ، د می په ۱۸مه ، د نیپال کابینې لیمپیاهورا پورې د نیپالې خاورې غزولو لپاره یوه 'تازه نقشه' تایید کړه ، نوې تازه شوې نقشه د می په ۲۰ مه نیټه په نیپال کې د نیپال د لومړي وزیر ، کې پي شرما اولي په پارلمان کې اعلان کړه او وویل چې دا یوه رښتینې هڅه ده ترڅو د نیپال ځمکه بیرته ترلاسه کړي.

دغه نامناسب کارتوګرافیک ادعا د هند لخوا د قوي ډیپلوماټیک عکس العمل سره مخ شوې چې له نیپال څخه یې غوښتي چې د دا ډول یو اړخیزو کړنو ترسره کولو څخه لاس واخلي او د هند حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا ته درناوی وکړي.

د ډیپلوماټیکو خبرو اترو لپاره مثبت فضا د عالي سرحد مسلې حل کولو لپاره دواړه هېوادونه د ورته فرهنګي میراثونو او ارزښتونو بانډونه شریکوي. د عامو خلکو په کچه د هند او نیپال اړیکې ترټولو ځانګړې دي. د اقتصادي اړیکو پیاوړي - هندوستان په نیپال کې ترټولو لوی بهرنی پانګوونکی دی او تر دې دمه د نیپال ترټولو لوی سوداګریز ملګری دی- او په اړیکو کې له نیپال سره بې حده نږدې دي. اړیکې جغرافیه منعکس کوي او د تاریخ په واسطه رامینځته شوی.

لکه څنګه چې نړۍ او په حقیقت کې هند او نیپال د کرونا د ناروغۍ سره مخ دي او په راتلونکي کې غیر معمولي ننګونکي اقتصادي حالاتو په کچه لرلي شي . دواړو هیوادونه ته پکار ده چې د خلکو د رنځونو کمولو لپاره په ګډه کار وکړي

د 'تازه شوي' نقشې پورې اړوند یوه مهمه مسله دا ده چې دا د نیپال نقشه له سره جوړوي چې د هیواد په ملي نښان کې شامله شوې لکه څنګه چې د هیواد په اساسي قانون کې ثبت شوې ده. د نوي "تازه شوي" نقشې لپاره ، له همدې امله ، قانوني حرمت ترلاسه کولو لپاره د اساسي قانون تعدیل اړین دی ، په دې اساس د نیپال په پارلمان کې باید د می په ۲۶ نیټه د بحث لپاره تصویب شوی وای.بلکې داسې ونه شو لکه څنګه چې دا د مې د ۲۶مې توکو په لیست کې نه وه شامل. په نیپال کې د اساسي قانون تعدیلات په پارلمان کې دوه پر دریمه اکثریت ته اړتیا لري

نیپال اوس په پارلمان کې د "تازه شوي" نقشې په اړه بحث ځنډولی دی. دواړو هیوادونو د یو بل حساسیتونو ته درناوی سره پوخوالې ښودلې. دا اړینه ده چې دوه اړخیزې اړیکې د دواړو ګاونډیو تر منځ نږدې همکارۍ ته نورې هم قوي شي.

نیپال په پارلمان کې د حساس اساسی قانون د تعدیل په نه نیولو سره د نیپال او هندوستان د خلکو بریا وښودله چې یو له بل سره نږدې اړیکې لری