پاکستان او سعودي عربستان په اړیکو کې ګډوډي

لیکوال: معین الدین خان

ژباړه: پښتو څانګه

داسې اټکل کیږي چې په وروستیو ورځو کې د پاکستان او سعودي عربستان په اړیکو کې لیدل شوي درزونه ممکن په راتلونکو ورځو کې ډیر شي. د پاکستان په ډیپلوماټیکو کړیو کې ، چې له اوږدې مودې راهیسې یې د پاکستان خدمت کړی ، ځینې داسې باور لري چې د پاکستان ډیپلوماسي کې یو لوی خنډ دا دی چې پاکستان له خپلو ټولو دوستو هیوادونو څخه تمه کوي . کله چې د هند او پاکستان ترمینځ کومه شخړه راپورته شي، نو متحدین یې غواړي دوي باید په هر حالت کې د پاکستان ملاتړ وکړي. په بل عبارت پاکستان تمه لري چې دغه هیوادونه خپلې ملي ګټې له پامه وغورځوي او له پاکستان سره د دوستۍ د ساتلو لپاره له هند سره اړیکې پرې کړي. په دې وروستیو کې د پاکستان مشهور ډیپلوماټ اشرف جهانګیر قاضي چې په متحده ایالاتو ، چین او هند کې د پاکستان سفیر پاتې شوی دی ، په یوه مقاله کې ویلي چې د پاکستان په بهرني سیاست کې ځینې بنسټیزې نیمګړتیاوې شتون لري کومې چې د پایلې په توګه ښیي چې د پاکستان بهرنۍ تګلاره بریالۍ نه وه. هغه دا هم وویل چې د اسلامي کنفرانس په سازمان کې د هند او پاکستان د لانجمنو مسلو په اړه پاکستان ته ورکړل شوی ملاتړ یوازې یو رسمي اقدام کیدی شي. پاکستان باید له دې ناسم پوهاوي څخه ځان خلاص کړي چې کله یې وخت راشي نو کوم مسلمان هیواد به یوازې له پاکستان سره د دوستۍ لپاره د خپلو ګټو په قرباني کولو سره له هند سره دښمنۍ ته ملا وتړي

اوس پدې شرایطو کې هغه ستونزه چې په دې وروستیو ورځو کې د سعودي عربستان او پاکستان ترمنځ رامینځته شوي دي باید اوارې شي. تیر کال هند د جمو او کشمیر په اړه ځینې اداري پریکړې وکړې. په ښکاره ډول دا د هند کورنۍ مسله وه په کوم کې چې پاکستان باید دومره علاقه نه وای ښودلې چې دا به پدې ډول په نړیواله کچه د یو طوفان رامینځته کولو هڅه وي خو پاکستان د هند پروړاندې دیپلوماتیک کمپاین پیل کړ. د ورته کمپاین یوه برخه دا وه چې د اسلامي کنفرانس سازمان (او ای سي ) څخه وغواړي چې د بهرنیو چارو وزیرانو غونډه جوړه کړي او د هند پروړاندې یو پریکړه لیک تصویب کړي. د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر شاه محمود قریشي په منظمه توګه یوې تلویزیوني خپرونه کې له سعودي عربستان څخه خپله ناخوښي څرګنده کړه او نه یوازې دا چې خپله ناخوښي یې څرګنده کړه، بلکې ګواښ یې وکړ چې که د اسلامي کنفرانس سازمان د هند، پرضد کنفرانس نه جوړوي ، موږ مجبور یو چې په خپلواکه توګه د اسلامي هیوادونو د غړو هیوادونو کنفرانس جوړ کړو

د پاکستان او سعودي عربستان د اړیکو په داسې یو حالت کې د بهرنیو چارو وزیر د دې ګواښ اهمیت څه دی؟ او لویه پوښتنه دا ده چې سعودي عربستان د اسلامي کنفرانس د ناستې منع کولو سره کوم پیغام لیږلي؟ ځینې پاکستاني کتونکي په دې باور دي چې دا به ډیر وخت ونه نیسي چې پاکستان سمدلاسه ریاض ته یو لوړ پوړی پلاوی واستوي ترڅو د وضعیت د خرابیدو مخه ونیسي که سعودي عربستان پریکړه وکړي چې هلته میشت پاکستاني کارګران بیرته ورولیږي. څه به پیښ شي که بنګله دیشیان د هغوی پرځای وروبلل شي؟ یو نظر دا دی چې محمد بن سلمان د نورو سعودي مشرانو په پرتله یو څه جلا ذهنیت لري

نور شیان هم باید په پام کې ونیول شي. که پاکستان په اسلامي نړۍ کې د سعودي عربستان دریځ ننګولو لپاره له ترکیې ، ایران ، قطر او مالیزیا سره د نوي اسلامي یو اړخ د جوړولو په فکر کې وي ، نو باید یو څه نورو شیانو ته هم پام وکړي. د زیربناوو په اړه چې سعودي عربستان یې په ګوادر کې د جوړولو ژمنه کړې، د چین او متحده ایالاتو تر مینځ د تاوتریخوالي وروستی زیاتوالی پدې پروژه اغیزه درلودلی شي. پاکستان به په تاوان کې پاتې وي. د هند، سعودي عربستان او متحده عربي اماراتو ترمینځ نه یوازې اقتصادي اړیکو وده کړې، بلکې دفاعي او امنیتي اړیکو یې هم وده کړې ده. له همدې امله د دې هیوادونو اړیکې خورا قوي شوي دي. پاکستان بیا له چین څخه اضافي پور اخیستی ترڅو وکولی شي د سعودي عربستان پور بیرته ورکړي. په ښکاره توګه چین به ونه شي کړای له سعودي عربستان څخه ځان لرې کړي. د چین بازار د متحده ایالاتو ، هندوستان ، جاپان او آسټرلیا په څیر هیوادونو کې رالویږي. په دې حالت کې د لویدیځې اسیا بازار به د چین لپاره لوی ملاتړ وي. په لویدیځه آسیا کې چین د ګازو او تیلو لپاره لوی ظرفیت لټوي. هغه یوازې له پاکستان سره د دوستۍ په خاطر خپلې ډېرې ګټې له پامه غورځولی نشي. په جوش سره ، د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر یو اوږد بیان ورکړ او د سعودي عربستان په ګواښلو کې یې کومه ستونزه ونه لیده. مګر پوښتنه دا ده چې ایا پاکستان ددغه کار د احتمالي اغیزو لپاره ځان چمتو کړی دی؟ دا ډول پوښتنې پخپله پاکستان کې راپورته کیږي.

معلومیږي چې سعودي عربستان د شاه محمود قریشي د ګواښونکو څرګندونو وروسته خپل تاکتیکونه بدل کړي دي. د منځني ختیځ څارونکي راپور ورکړ چې سعودي عربستان کولی شي پاکستان ته د تیلو اکمالات بند کړي او له نور پور ورکولو څخه انکار وکړي. پاکستان به ډیر ژر سعودي عربستان ته یو ملیارد ډالر ورکړي. په ۲۰۱۸ کې ، سعودي عربستان پاکستان ته د ۲،۲ میلیارد ډالرو بسته اعلان کړه ځکه چې پاکستان له سخت مالي بحران سره مخ و او عمران خان د همدې مقصد لپاره له سعودي عربستان څخه ځانګړې لیدنه وکړه. پاکستان به لاهم دغو پیسو څخه یو ملیارد ډالر بیرته ورکوي. په هرصورت پدې پړاو کې دا هم لا روښانه نده چې راتلونکي کې به څه پیښ شي. عمران خان ممکن د سعودي واکمنانو هڅولو لپاره ګام پورته کړي او شاید د زیان کنټرول لپاره د خپل اوسني بهرني وزیر پورټ فولیو بدلولو لپاره ګامونه واخلئ یا هغه له خپلې کابینې څخه لرې کړئ. مګر په هر حالت کې یوازینی شی چې روښانه دی هغه دا دی چې د هغه بهرنۍ تګلاره دومره ګړندۍ ده چې هغه د خپلو ملګرو یا متحدینو له ځورولو پرته بله چاره نه لري او په هر ډول خپل دریځ پیاوړی کول غواړي او په بهرني سیاست کې یې اساسي نیمګړتیا دا ده چې ټولې پریکړې یې له هند سره د دښمنۍ په شاوخوا راڅرخيږي خو د نړیوالو اړیکو اړتیاوې توپیر لري