د بلوڅ ملتپالنې د پیژندنې لپاره د بلوچستان تاریخ او کلتور باندې پوهیدل ضروري دي

لیکنه: د معین الدین خان

ژباړه: د پښتو څانګي

د پاکستان له جوړېدو او ورسره د بلوچستان له نښلولو راهیسې، له پاکستان سره د دغه ایالت اړیکې هیڅکله ښې نه وې. د پاکستان بې شمیره حکومتونه ، په شمول پوځي او ملکي دواړه ، ډیری د خلکو راضي کولو کې پاتې راغلي دي او د دوی د غږ غلی کولو او تنګولو لپاره یې سخت ګامونه پورته کړي ، چې د نورو پیچلتیاوو او بلوڅ ملت پالنې لامل شوي.په بلوچستان کې د پولیسو پخواني عمومي پلټونکي طارق کھوسه په دې وروستیو کې ډان ورځپا ڼه کې یوه مقاله لیکلې چې پکې د ورورولۍ او متحدې ملت پالنې روحیې پیاوړې کولو لپاره سخت او مرګوني اقدامات اړین بلل شوي وو. د خواصي په وینا د انګریز له حکومت څخه د خپلواکۍ ترلاسه کولو او د پاکستان له تشکیل وروسته د ۲۲۷ ورځو لپاره د خپلواک دولت په توګه د خپل ځان ساتلو وروسته ، بلوچ خان یعنی میرا احمد یار خان په کال۱۹۴۸کې له پاکستان سره د کلات دولت د ګډولو تړون لاسلیک کړ. د هغه وخت راهیسې تر نن ورځې پورې ، د بلوچستان کیسه د پاکستان حکومت کیسه ده چې ټول فرصتونه ضایع کوي او خپلې ژمنې ماتوي. د پاکستان له نږدې کیدو څو ورځې وړاندې د بلوچستان ایالت خپلواک و ، خو تر دې د مخه۳۰۰کالو راهیسې دغه سیمه د پراخ ایتلاف یا فدرالي نظام لاندې وه. په هرصورت ، د قلات د خان ورور ، عبدالکریم په جالوان کې بغاوت اعلان کړ. په ۱۹۵۵کې ، اسکند میرزاني د لویدیځ پاکستان له واحد سره یوځاي شو. دوهم ځل د نواب نوروز ظهري په مشرۍ ګډوډي وشوه. عبدالکریم او نواب نوروز دې ته اړ ایستل شوي وو چې تسلیم شي ، خو دوی سره خیانت وشو. هغه د پوځي محکمو لخوا د ډیر وخت لپاره زندان ته واستول شو ، پداسې حال کې چې د نوروز خان زوی او همکاران یې په دار ځړول شوي وو. په بلوچستان کې درېیم پاڅون هغه مهال پیل شو چې ګڼ شمیر ملتپالو مشرانو ، د بشیر بخش مری او عطاء الله مینګل په ګډون د ۱۹۶۲ کال انتخابات وګټل. ايوب خان هغه له کاره ګوښه کړ او هغه ورته ګواښ کړی و لکه څنګه چې جنرال مشرف په خپل وخت کې بلوڅانو ته داسې ګواښ کړی و. هغه داسې چې که تاسو زما سره مخالفت وکړئ ، نو تاسو به له مینځه لاړشئ. په ۱۹۷۳ کې ، ذوالفقار علي بوټو د بلوچستان خلکو سره ژمنه وکړه چې که دوی د ۱۹۷۳ کال اساسي قانون په اتفاق سره ومني ، نو دوی ته به صوبایي خپلواکي ورکړل شي. خو بوټو د دې پرځای چې دا ومني ، د عطا الله مینګل حکومت یې نسکور کړ او پدې توګه په بلوچستان کې څلورم بغاوت پیل شو. اوسنی پنځم بغاوت چې په بلوچستان کې پیل شو په ۲۰۰۵ کې پیل شو. په دې وخت کې یوې ښځینه ډاکترې د پوځ افسر باندې تور ولګاوه چې د ستنې لګونې پر وخت یې هغه ته سپکاوی کړی دی. هلته مشر نواب اکبر بګټي بیا په همدې اساس یو حرکت پیل کړ او د عدالت غوښتنه یې وکړه. د جنرال مشرف پوځ نه یوازې دا چې له غلط افسر څخه دفاع وکړه ، بلکې په لاریون کونکو یې سختې نیوکې وکړې. په نهایت کې د دې عملیاتو په پایله کې نواب اکبر بګټي ووژل شو. د پخواني انسپکټر جنرل سا په وینا ، په ۲۰۰۶کې د اکبر بګټي تر مرګ وروسته ، په بلوچستان کې د بېلتون غوښتنې احساسات ډیر پیاوړي شو

راځئ چې اوس د سیمې تاریخ او کلتوري شالید ته وګورو ، لکه څنګه چې طارق سا په خپله مقاله کې ویلي دي چې په دولسمه پیړۍ کې ، د میر جلال خان تر مشرۍ لاندې د قومونو اتحاد یا فدراسیون رامینځته شو. په پنځلسمه پیړۍ کې د میر سکندر تر مشرۍ لاندې یو ځواکمن او پراخه فدرالي جوړښت رامنځته شو. زه سند ته رسیدلی وم. مګر د میر الیګزانډر تر مرګ وروسته ، اتحاد یو له بله سره بیل شو. په کال ۱۶۶۶کې میر احمد خان / د کلات ، خان وټاکل شو. دا د کلات لومړی فدراسیون و چې پکې کندهار ، بندر عباس ، دره غازي خان او کراچۍ شامل وو. د هغه د لمسی میر نصیر خان تر مشرۍ لاندې یو متحد پوځ او اداري سیستم رامینځته شو. کلات په دوه واحدونو وېشل شوی و. یو واحد یې د سریوان په نوم و ، چې د رئیسانو د قوم د غړو لخوا رهبري کیده ، او بله ډله یې د جهنګوی په نوم و ، چې د زاهري قوم مشري یې کوله. دا لکه د بلوڅ حکومت د سردارانو شورا له لارې پیل شوی و. له ۱۸۰۵ څخه تر ۱۹۳۹.، پورې ، یعنی د انګلیس تر مداخلې پورې ، د ناصر خان ځای ناستې یوازې په نوم حکومت کولو ته دوام ورکړ

په مرکزي آسیا کې د روسیې پرمختګ انګلیس د بلوچستان په چارو کې دخیل کړ. مهاراجا رنجیت سینګ د اشغالګرو لښکر د پیښور او خیبر کوتل له لارې د کابل په لور حرکت وکړ. انګریزانو محراب خان وواژه. د هغه زوی میر ناصر خان مشر ټاکل شوی و. د افغانستان لومړۍ جګړه د انګریزانو لپاره له پوځي اړخه تباه کوونکې وه. په ۱۸۷۵ کې ، دوی یو تړون لاسلیک کړ چې د کلات خپلواکۍ ته به درناوی کوي او په دې توګه د مشرانو حکم بیرته راولي. که د بلوڅ ملتپالنې مخینه وکتل شي ، نو ویلای شو چې دا په ۱۹۲۹ کې هغه وخت پیل شو کله چې میر محمد یوسف علي مګسي او عبدالعزیز کرد د انجمن اتحاد بلوچستان بنسټ کیښود