په دوحه کې د افغان حکومت او طالبانو ترمینځ د خبرو اترو پیل

لکینه: معین الدین خان

ژباړه: عبدالقدیم ویاړ

له اوږده انتظار وروسته د قطر په پلازمینه دوحه کې د افغان حکومت او طالب جنګیالیو ترمینځ خبرې پیل شوې چې هدف یې په جنګ ځپلي افغانستان کې د تلپاتې سولې رامینځته کول دي. خبرې پیلیږي او تمه کیږي چې د افغانستان وضعیت به ښه شي، خو له امیدونو سره سره ، ګڼ شکونه هم شته. د خبرو اترو د پرانیستې مراسم تیره شنبه د سپټمبر په ۱۲مه په افغانستان کې د وضعیت د بدلیدو په هدف ترسره شول تر له دوه لسیزو څخه زیات د تاوتریخوالو او وینو تویدو د پای ټکی کیښودل شي او سولې ته لاره اواره شي. په افغانستان کې جنګ او کورنۍ جګړه له شاوخوا څلورو لسیزو راهیسې روانه ده، دغه راز په افغانستان کې د ترهګرۍ پر وړاندې د امریکې په مشرۍ جګړه د۲۰۰۱کال په سپټمبر کې په متحده ایالاتونو کې له تروریستي بریدونو وروسته پیل شوه. اوسنیو خبرو اترو ته د جګړې د پای د یوې نخښې په سترګه کتل کیږي. د خبرو اترو دوهم او خورا مهم پړاو اوس پیل شوی دی چې دا په حقیقت کې د بین الافغاني خبرو اترو دور دی. د خبرو په پیل کې د نړۍ مشرانو هیله څرګنده کړه چې په افغانستان کې د سولې لپاره لاره اواره شي او په دې ټینګار وشو چې د خبرو اترو پرمهال باید اوربند ته هم پام وشي. د متحده ایالاتونو د بهرنیو چارو وزیر مایک پومپیو په دواړو لوریوغږ وکړ چې دغه تاریخي فرصت نه ګټه واخلي او د سولې لپاره هوکړې ته ورسیږي. ستاسو سیاسي سیستم به څنګه وي؟ دا تاسو پورې اړه لري چې پریکړه وکړئ. هغه ټینګار وکړ چې د ټولو افغانانو د حقونو خوندي کول باید په دغې لړۍ کې لومړیتوب وي ، ځکه چې دا د تاوتریخوالي د پای ته رسولو یوازینۍ لار ده. د هند د بهرنیو چارو وزیر ایس جي شنکر هم د سولې پر اهمیت ټینګار وکړ او ویې ویل چې د افغانستان برخلیک باید پخپله د افغانستان د خلکو لخوا وټاکل شي. د پرانیستې مراسمو کې د هندوستان د بهرنیو چارو وزارت ، د پاکستان ، افغانستان او ایران څانګې ګډ سکرتر ، جی پی سینګ په مشرۍ دهند لوړ پوړي پلاوي هم ګډون کړی و. د هند د بهرنیو چارو وزیر په خپله انلاین وینا کې پر اوربند د ټینګار ترڅنګ وویل چې هند د افغانستان په اړه روښانه او دایمي تګلاره لري ، هغه وویل چې د سولې هر ډول خبرې اترې باید پخپله دافغانانو په مشرۍ او د افغانانو په مشارکت سره وي او افغانان ورباندې بشپړ کنټرول ولري ځکه چې همدا د افغانستان خپلواکي ، حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا ثابتوي. دا د افغانستان اسلامي جمهوریت د خوندي کولو ترټولو غوره لاره ده. هغه دا هم وویل چې دا مهمه ده چې د افغانستان د لږه کيو ، ښځو او د ټولنې د کمزورو قشرونو او همدارنګه د ګاونډیو هیوادونو ګټې هم په پام کې ونیول شي. د افغانستان د مصالحې عالۍ شورا رییس ، ډاکټر عبدالله عبدالله وویل ، دا به غوره وي چې دواړه خواوې لږ تر لږه یوه جوړجاړي ته سره ورسیږي حتی که دوی په ټولو ټکو موافقه هم ونه کړي. هغه په ​​ځانګړې توګه وویل چې په دوحه کې د سیاسي نظام استازیتوب کوي چې ميلينونو افغان نارینه او ښځینه ، د مختلف ایدیولوژی او کلتور لرونکي یې ملاتړ کوي. د افغانستان خلک چې افغانستان خپل ټاټوبی ګڼي ټول د یوه سوکاله او هوسا افغانستان په هیله دي. هغه وویل چې څلور میرمنې هم د دولت لخوا په پیل شويو خبرو اترو کې برخه لري.له بلې خوا د طالبانو د پلاوي مشر ملا برادر ویلي چې باید په افغانستان کې یو اسلامي نظام رامنځته شي په کوم کې چې د هیواد د ټولو قومونو او توکمونو خلک وکولی شي په مینه او ورورولۍ یو له بل سره ژوند وکړي او هیڅ چاسره باید تبعیض ونشي.د امریکې د بهرنیو چارو وزیر مایک پامپیو بیا څرګنده کړې چې د متحدو ایالتونو د راتلونکو مرستو اندازه به تر ډیره د نړیوالو تمویل پورې اړه ولري. د افغانستان لپاره د امریکا د متحده ایالاتو ځانګړي استازي زلمي خلیل زاد خبریالانو ته وویل چې د تروریزم مخنیوی لومړنی شرط دی خو د لږه کیو او ښځو د حقونو ساتنه هم باید تضمین شي دا ځکه چې د امریکې متحدو ایالتونو کانګریس به د مرستو د ځانګړي کولو پر مهال دا خبرې ډیرې جدي پام کې نیسي.د پرانیستې د مراسمو ښه هرکلی وشو او له خورا ښوو وړاندیزونو سره مل وو ، خو شنونکي په دې باور دي چې لاهم ډیرې ننګونې شته، کارپوهان وايي چې دایمي اوربند یا د ښځو د حقونو تضمین هغه څه دي چې کیدای شي د خبرو په راتلونکو پړاونو کې ستونزې رامینځته کړي. د خبرو اترو په اجندا کې د ښځو د حقونو او اوربند مسله ډیره اوچته ده ، خو کله چې په دې اړه د خبرو وخت راشي نو دواړه غاړې به مختلف تفسیرونه ولري او کېدای شي پیچلتیاوې هم ولري. په ورته ډول د سیسټم په اړه به هم خبرې جدي وي. طالبان به ټینګار کوي چې اسلامي امارت رامینځته شي خو مقابل لوری به یې بیا پراسلامي جمهوریت ټینګار کوي.څارونکي او شنونکي چې د افغانستان وضعیت څاري په دې باور دي چې پخواني طالب جنګیالي د روغې جوړې خلاف دي. که چیرې د افغان حکومت او طالبانو ترمینځ خبرې اترې بریالۍ شي یا کومې هوکړې ته ورسیږي ، پخواني جنګیالي به بیا کومې بلې جنګیالۍ ډلې سره یو ځای شي. ممکن داسې ډلې وي لکه داعش یا نورې جنګیالۍ ډلې چې ځینو ​​برخو کې لا له پخوا داسې احساس شوي هم دي چې ګنې دغه کسان له یادې ډلې سره یو څه جوړجاړي ته رسیدلي ځکه چې د افغانستان په ځینو برخو کې بریدونه په وروستیو میاشتو کې ډیر شوي دي. د شک فضا لاهم پر خپل ځای ده ، د بین الافغاني خبرو اترو په پرمختګ سره به څه وشي؟ دا په راتلونکو ورځو کې اټکل کیدی شي، د اوس لپاره دا ویل کیدی شي چې د پرانیستې په مراسمو کې د شویوڅرګندونو او وړاندیزونو سره سم که خبرې همداسې پر مخ ولاړې شي نو د پرمختګ تمه کیدای شي