د بریکس مجازی غونډه
لیکنه: د ډاکټر ایش نارین رای، د ټولنیز علومو انستیتوت مشر، نوی ډهلی
ژباړه: د پښتو څانګې
راتلونکی کال بریکس((BRICS به د خپل اداري سفر ۱۵ کاله بشپړ کړي. د دې لاره تر اوسه ډیره ګټه تر لاسه نده کړې خو خپله هیله یې ډیره لوړه په نښه کړې ده. دا لږ څه اهمیت نلري چې هند به په دریم ځل لپاره په۲۰۲۱ کې د بریکس مشرۍ وکړي. د نړیوالو سازمانونو ، خوځښتونو او همکاریو میکانیزمونو کې د هند غړیتوب دوی ته درناوی وړ وي ځکه چې هند تر دې دمه د نړیوال نوښتونو په لحاظ د تصور وړ معیارونه لري. حتی د دغې د خپلواکۍ دمخه ، هند د ملګرو ملتونو او څو نورو نړیوالو سازمانونو غړیتوب ترلاسه کړ. دا حقیقت چې راتلونکی کال هند د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې اتم ځل سره یوځای کیږي دا یوازې یو اتفاق ندي؛ دا په نړیواله چارو کې د هند لوبغالی رول ثابتوي.
د بریکس د ۱۲مې غونډې موضوع په حقیقت کې د روسیې لخوا په مجازي بڼه کوربه توب شوی، "نړیوال ثبات ، ګډ امنیت او ابتکار وده" هغه څه دي چې لومړي وزیر نریندرا مودي یې "اړونده او د بصیرت وړ" بللی. هغه څرګنده کړه چې د جیو ستراتیژیک بدلون څرنګوالی به په ثبات ، امنیت او وده اغیزه وکړي. د الفاظو له مینځه وړو پرته، لومړي وزیر مودي وویل چې څنګه د نړیوالې حکومتدارۍ بنسټونو اعتبار او اغیزمنتوب تر یوې کچې لاندې راغلی. نه یوازې ملګري ملتونه بلکې سازمانونه لکه نړیوال تجارتي سازمان، نړیوال وجهي صندوق او نړیوال روغتیایي سازمان کې معانه لرونکي اصلاحاتو ته اړتیا لري. د هند لومړی وزیر تمه لري چې د بریکس غړي به د دې اصلاحاتو ملاتړ وکړي.
د ملګرو ملتونو سرمنشي آنتونیو ګوټریس خبرداری ورکړ چې "څو اړخیزه دقیقا له بیلابیلو لورو څخه تر برید لاندې ده کله چې موږ ورته ترټولو زیات اړتیا لرو." دا د یو اړخیز وتل، د پورونو نه ادا کول، مجازی ویټو او د بد وضعیت له امله زیان په زاتیدونکی دی. دوه اړخيزې او څو اړخيزې سوداګرۍ او نورې هوکړې هم د دوهمې نړيوالې جګړې نه وروسته مهمې ځانګړتیاوې تر پښو لاندې کوي.
لومړي وزیر مودي همدارنګه د نړیوالې ټولنې پاملرنه د ترهګرۍ د مخ په ډیریدونکي ګواښ په اړه راجلب کړه او ټینګار یې وکړ چې د ورته ناوړه عملونو مرتکبین او د دوی د ملاتړ ذمه واران هم مخ ته راایستل شي. هغه د بریکس له ترهګرۍ سره د مبارزې ستراتیژي نهایی کیدو باندې رضایت څرګند کړ او ژمنه یې وکړه چې هند به همداسې د د بریکس تر خپل مشریتوب لاندې پرمخ وړي.
لومړي وزیر د بریکس هیوادونو تر منځ د سوداګرۍ فرصت په ګوته کولو سره وویل چې د برکس بین بانک همکارۍ میکانیزم د نړیواله اقتصاد په بیارغونه کې لوی رول لري. د هند د واکسینونو د تولید ظرفیت په اړه خبرې کول، هغه وویل چې په ځان بسیا او هوسا هند یو ټینګ ځواک ثابتیدی شي.
د برکس سفر خورا اسانه ندی پاتې شوی، د نړیوالې حکومتدارۍ جوړښت د ځانګړي ځواکونو د تیري کونکي بڼو لخوا د پام وړ بدلون تر سره کیږي. نړیوال اقتصاد له یوې نازکې شیبې څخه تیریږي. د همکارۍ د سیالي چوکاټونو کې پراخه کچه شتون لري.
کله چې د نړۍ د جنوب را پورته کیدونکي ځواک بریکس رامینځته کړي ، نو دا خورا ډیر لیوالتیا او خوشبینۍ راپارولې؛ د دې ژمنې شوې ډلې قوت په پام کې نیولو سره، بریکس په ځینو لویدیز برخو کې ځورونې، حسد، د لیونیتوب فشار او ګډوډ فکرونه هم وهڅول. بریکس تمې رامینځته کړې چې غړي هیوادونه به ګډې موخې تعقیب کړي او په نړیواله مسلو کې به په پراخه کچه اړین دریځونه وښیي. د ناوخته وروسته داسې انګیرنه شتون لري چې د بریکس د همکارۍ چوکاټ د ځواکی سیاست او د یو ځانګړي غړي هیواد د تیري کونکي اجنډا له امله خپل ګړندی له لاسه ورکړی. دا په ګوته کوي چې ولې بریکس داسې بریښي چې د خبرو اترو ځینې برخه له لاسه ورکړي. که چیرې یو غړی د واکمنۍ په لټه کې شي ، نو دغه ډله به غیر معقول وبلل شي. ایا ملګري ملتونه او د نړیوالې حکومتدارۍ ډیری ادارې د ویټو سیسټم په نتیجه د زیان سره مخ ندي؟
د ملت دولتونو ترمینځ د ځواک بدلون سره، د مختلف غیر دولتي لوبغاړي او د لوبغاړو نسبي ځواک هم مخ په زیاتو دي. لوبغاړي بدلیږي، مګر دا هم د نړیوالې مسلو پراخه کچه د دوامداره نړیوالې هوساینې لپاره مهم دي.
بریکس اړتیا لري چې خپل ځان بیا تنظیم کړي. دا به غړي هیوادونه له وده کولو څخه لرې وساتي که چیرې دا پخپله د یو غړي یا بل ته برلاسه دریځ ورکړي. دا په مساوي ډول مهم دي چې په ځینو برخو کې یوازې د خپلې ګټې په نظر ساتلو د ارادې څخه د حل لپاره لارې ومومئ چې شاید تر اوسه دا فورم ټولو غړو هیوادونو ته ډیر ارزښت ندی ورکړی. د غړي هیوادونو تر منځ تجارت او اقتصادي اړیکې بې له شکه زیاته شوې ده، خو دا غیر متناسب ډول چین ته ګټه رسوي. بریکس بیارغونو ته اړتیا لري. لکه څنګه چې آینسټین موږ ته یادونه وکړه ، "تاسو نشئ کولی د ستونزې حل په ورته کچه برابر کړي چیرته چې دا رامینځته شوی، نو تاسو باید د ستونزې له ورته کچې څخه هم پورته کیدو ته اړتیا ولري."
Comments
Post a Comment